Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani (Zeydi) ile Ankara’da gerçekleştirdiği kritik zirve, iki ülke arasındaki ekonomik entegrasyonu derinleştirme yolunda tarihi bir dönüm noktası oldu. Görüşmede, 20 milyar dolarlık ticaret hacmi hedefi, Kalkınma Yolu Projesi’nin hızlandırılması ve enerji arz güvenliği gibi makroekonomik başlıklar öne çıktı. İki lider, bölgesel istikrarın temel taşı olarak gördükleri ekonomik işbirliğini, güvenlik boyutuyla birlikte ele aldı.
Ticaret Hacminde 20 Milyar Dolar Eşiği ve Stratejik Öncelikler
Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Başbakan Zeydi arasındaki görüşmenin en somut çıktılarından biri, iki ülke arasındaki ticaret hacmini 20 milyar dolara çıkarma hedefi oldu. 2024 yılında yaklaşık 15 milyar dolar seviyesinde gerçekleşen ikili ticaret, özellikle Irak’ın yeniden imar süreci ve Türkiye’nin artan ihracat kapasitesi sayesinde yeni bir ivme kazanmış durumda.
Ticaret Bakanlığı verilerine göre, Türkiye’nin Irak’a ihracatı 2024’te 10 milyar doları aşarken, ithalat büyük ölçüde enerji ürünlerinden oluşuyor. Hedeflenen 20 milyar dolarlık hacim, aşağıdaki stratejik adımlarla desteklenecek:
- Yeni sınır kapıları ve gümrük kolaylıkları: Ovaköy ve diğer sınır kapılarının modernizasyonu ile ticaret akışının hızlandırılması.
- Tercihli ticaret anlaşması müzakereleri: İki ülke arasında imzalanması planlanan anlaşma, sanayi ve tarım ürünlerinde karşılıklı tarife indirimleri öngörüyor.
- Türk müteahhitlik sektörü için yeni projeler: Irak’ın altyapı ve konut inşaatı ihalelerinde Türk firmalarına öncelik verilmesi.
Bu hedeflerin gerçekleşmesi, Irak’ın bütçe disiplini ve petrol gelirlerindeki istikrara da bağlı. Bağdat yönetiminin, 2025 bütçesinde altyapı yatırımlarına ayırdığı payın artırılması, Türk ihracatçıları için kritik bir talep yaratabilir.
Kalkınma Yolu Projesi: Basra'dan Avrupa'ya Uzanan Ekonomik Koridor
Zirvenin en stratejik başlıklarından biri, Kalkınma Yolu Projesi oldu. Basra Körfezi’ndeki Büyük Faw Limanı’ndan başlayarak Irak’ı boydan boya geçecek ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya bağlanacak bu mega proje, yaklaşık 17 milyar dolarlık yatırım öngörüyor. Proje tamamlandığında, Asya ile Avrupa arasındaki ticaret rotasını Süveyş Kanalı’na alternatif olarak yeniden şekillendirebilir.
Görüşmede, projenin finansman modeli ve takvimi detaylandırıldı. Irak’ın altyapı finansmanında karşılaştığı bütçe kısıtları, Türkiye’nin kamu-özel işbirliği (PPP) tecrübesi ile aşılmaya çalışılacak. Türk müteahhitlik ve lojistik sektörleri için proje, yalnızca inşaat değil, aynı zamanda işletme ve bakım süreçlerinde de uzun vadeli gelir kapısı anlamına geliyor.
Kalkınma Yolu, sadece iki ülkeyi değil, tüm bölgeyi etkileyecek bir ekonomik koridor olarak tasarlanıyor. Proje kapsamında:
- 1.200 kilometrelik çift hatlı demiryolu ve paralel otoyol inşa edilecek.
- Büyük Faw Limanı, yıllık 6 milyon konteyner kapasitesiyle bölgenin en büyük aktarma merkezi olacak.
- Enerji nakil hatları ve fiber optik ağlar da koridora entegre edilecek.
Bu proje, Türkiye’nin lojistik üs olma vizyonunu güçlendirirken, Irak’ın petrol dışı gelirlerini artırma hedefine de hizmet ediyor. İki lider, projenin ilk fazının 2028’e kadar tamamlanması konusunda mutabık kaldı.
Enerji İşbirliğinde Yeni Denklem: Petrol ve Doğal Gaz Akışı
Enerji, Türkiye-Irak ekonomik ilişkilerinin omurgasını oluşturmaya devam ediyor. Görüşmede, Irak petrolünün Ceyhan Boru Hattı üzerinden dünya pazarlarına ulaştırılması konusu ayrıntılı olarak ele alındı. Kürdistan Bölgesel Yönetimi (KBY) ile Bağdat arasındaki petrol gelir paylaşımı anlaşmazlığı nedeniyle zaman zaman kesintiye uğrayan akışın, kalıcı bir çözüme kavuşturulması için Türkiye’nin arabulucu rolü teyit edildi.
Başbakan Zeydi, Irak’ın günlük petrol üretiminin 4,5 milyon varile ulaştığını ve Ceyhan üzerinden yapılan ihracatın artırılmasının stratejik öncelik olduğunu vurguladı. Türkiye ise enerji arz güvenliği açısından Irak’ın yanı sıra doğal gaz ithalatı potansiyeline de dikkat çekti. Irak’ın güneyindeki gaz sahalarının geliştirilmesi ve Türkiye’ye boru hattı ile bağlanması, uzun vadede Rus gazına bağımlılığı azaltabilecek bir seçenek olarak masada.
Enerji işbirliğinde öne çıkan başlıklar:
- Ceyhan Boru Hattı’ndan akışın tam kapasiteye çıkarılması ve yeni pompa istasyonları yatırımı.
- Irak’ın doğal gazının Türkiye üzerinden Avrupa’ya transit geçişine yönelik fizibilite çalışmaları.
- Yenilenebilir enerji alanında ortak yatırım fonu kurulması.
Bu adımlar, Türkiye’nin enerji merkezi olma hedefini pekiştirirken, Irak’a da petrol dışı enerji gelirleri yaratma fırsatı sunuyor.
Güvenlik Boyutu: Yatırım İkliminin Temel Taşı
Ekonomik hedeflerin hayata geçirilmesi, güvenlik işbirliğindeki ilerlemeye sıkı sıkıya bağlı. Görüşmede, PKK terör örgütüyle mücadele konusu, ekonomik entegrasyonun ön koşulu olarak ele alındı. Irak Başbakanı Zeydi’nin, PKK’yı ‘Irak’ın ulusal güvenliğine tehdit’ olarak tanımlaması ve ortak operasyon mekanizmalarının güçlendirilmesi yönündeki açıklamaları, Ankara’da olumlu karşılandı.
Özellikle Sincar, Mahmur ve Kandil bölgelerindeki istikrarsızlık, Kalkınma Yolu güzergahı üzerinde risk oluşturuyor. Türk firmalarının Irak’ın kuzeyinde ve orta kesimlerinde üstleneceği altyapı projeleri, sahada güvenliğin tesis edilmesini gerektiriyor. Bu kapsamda:
- İstihbarat paylaşımı ve sınır ötesi operasyonlarda eşgüdüm artırılacak.
- Irak’ın kuzeyindeki güvenlik boşluğunun doldurulması için Bağdat’ın egemenliğini pekiştirecek adımlar desteklenecek.
- Bölgede ekonomik kalkınma projeleri ile terörün sosyoekonomik kökleriyle mücadele edilecek.
Güvenlik ve ekonomi arasındaki bu simbiyotik ilişki, iki ülkenin de birbirine olan bağımlılığını artırıyor. Başbakan Zeydi’nin ‘Irak’ın istikrarı Türkiye’nin istikrarıdır’ sözleri, bu karşılıklı bağımlılığın diplomatik ifadesi oldu.
Sonuç: İki Ülke Arasında Yeni Bir Ekonomik Paradigma
Erdoğan-Zeydi zirvesi, iki komşu ülke arasındaki ekonomik ilişkilerde yeni bir paradigmanın habercisi. Ticaret hacminden enerjiye, lojistikten güvenliğe uzanan geniş bir yelpazede atılan adımlar, Türkiye’nin Irak’taki ekonomik nüfuzunu derinleştirirken, Irak’ın da yeniden imar ve kalkınma sürecine ivme kazandıracak.
Kalkınma Yolu Projesi, yalnızca iki ülkeyi değil, tüm bölgeyi dönüştürme potansiyeli taşıyor. Projenin finansmanı ve güvenliği konusundaki belirsizlikler sürse de, siyasi iradenin güçlü bir şekilde ortaya konması, uluslararası yatırımcılar için güven verici bir sinyal. Önümüzdeki dönemde, atılan mutabakatların somut sözleşmelere ve sahadaki ilk kazma vuruşlarına dönüşüp dönüşmeyeceği yakından izlenecek.
Bu zirve, Türkiye’nin makroekonomik dış açılım stratejisinin de bir yansıması. İhracatı artırma, enerji arzını çeşitlendirme ve bölgesel lojistik üs olma hedefleri, Irak ile kurulan bu yeni düzlemde somut karşılık buluyor. İki ülke ekonomilerinin entegrasyonu derinleştikçe, siyasi diyalog da daha sağlam temellere oturacak.
Sıkça Sorulan Sorular
Erdoğan-Zeydi görüşmesinin ana ekonomik gündemi neydi?
Görüşmenin ana ekonomik gündemini 20 milyar dolarlık ikili ticaret hedefi, Kalkınma Yolu Projesi’nin hızlandırılması, Ceyhan üzerinden petrol akışının artırılması ve doğal gaz işbirliği oluşturdu. Ayrıca Türk müteahhitlik sektörünün Irak’ın yeniden imar sürecinde alacağı rol detaylandırıldı.
Kalkınma Yolu Projesi Türkiye ekonomisine ne kazandıracak?
Proje, Türkiye’yi Asya-Avrupa ticaretinde kilit bir lojistik üs haline getirecek. 17 milyar dolarlık yatırımın inşaat, işletme ve bakım süreçlerinde Türk firmaları önemli pay alacak. Tamamlandığında, Türkiye’nin transit ticaret gelirleri artacak ve lojistik sektöründe yüz binlerce yeni istihdam yaratılacak.
Türkiye ile Irak arasındaki güncel ticaret hacmi ne kadar?
2024 yılı itibarıyla ikili ticaret hacmi yaklaşık 15 milyar dolar seviyesinde. Türkiye’nin ihracatı 10 milyar doları aşarken, ithalat ağırlıklı olarak petrol ve türevlerinden oluşuyor. Liderler, 2025-2026 döneminde bu rakamı 20 milyar dolara çıkarmayı hedefliyor.
Görüşmede enerji işbirliğine dair hangi somut adımlar atıldı?
Ceyhan Boru Hattı’ndan petrol akışının tam kapasiteye çıkarılması, yeni pompa istasyonları yatırımı, Irak doğal gazının Türkiye üzerinden Avrupa’ya transit geçişi için fizibilite çalışmaları ve yenilenebilir enerji alanında ortak yatırım fonu kurulması kararlaştırıldı.
Güvenlik işbirliği ekonomik projeleri nasıl etkiliyor?
PKK ile mücadelede sağlanacak ilerleme, özellikle Irak’ın kuzeyindeki altyapı projelerinin güvenliğini doğrudan etkiliyor. Kalkınma Yolu güzergahının istikrara kavuşması, yabancı yatırımcıların risk algısını düşürüyor ve proje finansmanını kolaylaştırıyor. İki ülke, ekonomik entegrasyonun güvenlik işbirliği olmadan sürdürülemeyeceği konusunda mutabık.
Kaynaklar: Anadolu Ajansı – Cumhurbaşkanı Erdoğan, Irak Başbakanı Sudani ile görüştü · T.C. Ticaret Bakanlığı – Irak Ülke Profili ve Ticaret Verileri · Iraqi News Agency (INA) – PM Al-Sudani meets Turkish President in Ankara