Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, tarım sektöründe artan maliyetler ve düşük ürün fiyatları karşısında üreticilerin acil müdahale beklediğini belirterek, “Üreticiye can suyu şart” dedi. Mart 2025 tarihli basın toplantısında Bayraktar, gübre, mazot ve elektrik gibi girdilerdeki fiyat artışlarının üretimi sürdürülemez hale getirdiğini, kredi faizleri ve teminat zorlukları nedeniyle çiftçilerin finansmana erişimde tıkandığını vurguladı. Bu yazıda Bayraktar’ın uyarılarını, sektörün görünümünü ve masaya yatırdığı çözüm önerilerini detaylandırıyoruz.
Artan Girdi Maliyetleri Üretimi Baskılıyor
Bayraktar, son iki yılda gübre fiyatlarının neredeyse üç katına, mazot fiyatlarının ise iki katına çıktığını açıkladı. Elektrik ve sulama maliyetlerinde de yüzde 50’yi aşan artışlar yaşandığını belirten TZOB Başkanı, bu oranların TÜİK verileriyle de örtüştüğünü ifade etti. Çiftçinin ana girdileri olan tohum, ilaç ve yem fiyatlarındaki yükseliş de durumu ağırlaştırıyor. Özellikle buğday, pamuk ve fındık gibi stratejik ürünlerde maliyetlerin satış fiyatlarının üzerine çıkması, üreticiyi tarladan uzaklaştırma riski taşıyor.
Bayraktar’ın rakamlarla ortaya koyduğu tabloya göre, 2022 yılında 1000 TL olan bir dekar buğday üretim maliyeti, bugün 2500 TL’yi aşmış durumda. Benzer şekilde, pamuk üretiminde dönüme maliyet 10 bin TL’den 22 bin TL’ye yükseldi. Bu fiyat artışlarına karşın, ürün baz fiyatlarının yetersiz kaldığını vurgulayan Bayraktar, ‘Üretici zararına satış yapmak zorunda kalıyor, bu sürdürülemez’ ifadelerini kullandı.
Öne çıkan maliyet kalemleri şöyle sıralanabilir:
- Gübre fiyatları: Amonyum nitrat tonu 2022’de 4 bin TL iken bugün 12 bin TL seviyesinde
- Mazot litre fiyatı: 15 TL’den 32 TL’ye yükseldi
- Elektrik (tarımsal sulama): Kilovatsaat başına 1,2 TL’den 2,1 TL’ye çıktı
Daha önceki tarım maliyetleri analizimizde de belirttiğimiz üzere, bu artışlar kırsalda yaşamı doğrudan etkiliyor. Bayraktar, acil girdi desteği ve taban fiyat uygulamasının şart olduğunu yineledi.
Kredi ve Finansman Darboğazı
Üreticinin bir diğer yakıcı sorunu ise krediye erişim. Ziraat Bankası’nın tarımsal kredilerde faiz oranları piyasa koşulları nedeniyle yüzde 50 seviyelerine kadar yükseldi. Bayraktar, birçok çiftçinin bu oranlarla kredi kullanamadığını, kullananların da geri ödemelerde zorlandığını söyledi. Ayrıca, bankaların talep ettiği teminat mektubu ve ipotek gibi şartlar, küçük ve orta ölçekli üreticiyi sistemin dışına itiyor.
TZOB Başkanı, özellikle genç çiftçiler ve kadın üreticiler için sıfır faizli veya düşük faizli kredi paketlerinin hayata geçirilmesi gerektiğini vurguladı. Mevcut tarım kredilerinde yapılandırma ve borç erteleme talebini de yineleyen Bayraktar, “Üretici borcunu ödeyemez hale geldi, faizler düşürülmezse icra dalgası kaçınılmaz” uyarısında bulundu.
Finansman darboğazı yalnızca üretimi değil, hasat sonrası pazarlama süreçlerini de olumsuz etkiliyor. Üretici, ürününü değer fiyatına satabilmek için depolama ve bekleme gücüne ihtiyaç duyuyor ancak yüksek faizli krediler bu stratejiyi imkansız kılıyor. Bayraktar, lisanslı depoculuk sisteminin yaygınlaştırılması ve ürün senetlerine dayalı düşük maliyetli finansman modellerinin devreye alınması gerektiğini ifade etti.
Çözüm Önerileri: Can Suyu Destek Paketi
Bayraktar, basın toplantısında somut bir çözüm paketi ortaya koydu. Üreticiye can suyu olacak bu paket, kısa vadede maliyet baskısını hafifletmeyi ve üretimin devamlılığını sağlamayı amaçlıyor. TZOB Başkanı’nın önerileri beş ana başlık altında toplanabilir:
- Girdi Desteğinin Acilen Artırılması: Gübre, mazot ve elektrik için doğrudan destek ödemelerinin yükseltilmesi, çiftçiye nakit akışı sağlanması.
- Tarımsal Kredi Faizlerinin Düşürülmesi: Ziraat Bankası ve tarım kredi kooperatiflerinin kredi faiz oranlarının yüzde 10’un altına çekilmesi, mevcut borçlara faizsiz erteleme getirilmesi.
- Alım Garantisi ve Taban Fiyat Uygulaması: Başta buğday, arpa, mısır, pamuk ve fındık olmak üzere stratejik ürünlerde maliyetin üzerinde taban fiyat belirlenerek devletin alım yapması.
- Mazot ve Gübrede ÖTV İndirimi: Tarımda kullanılan mazot ve gübredeki Özel Tüketim Vergisi’nin kaldırılması veya sembolik seviyeye indirilmesi.
- Lisanslı Depoculuk ve Dijital Finansman: Üreticinin ürününü uygun koşullarda saklayabilmesi için depo kapasitesinin artırılması ve ürün senedi (ELÜS) piyasasının canlandırılarak çiftçiye ucuz kredi imkanı sağlanması.
Bayraktar, bu adımların bütçeye yük getireceği eleştirilerine karşı, “Tarımı kaybedersek gıda enflasyonu ve dışa bağımlılık çok daha ağır fatura çıkarır” savunmasını yaptı. Desteklerin hızlı devreye alınması için Tarım ve Orman Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın koordineli çalışması gerektiğinin altını çizdi.
Tarımda Sürdürülebilirlik ve Gelecek Perspektifi
Kısa vadeli can suyu paketinin yanı sıra Bayraktar, tarımın yapısal sorunlarına da dikkat çekti. Genç nüfusun tarımdan kopması, iklim değişikliğinin getirdiği kuraklık ve düzensiz yağışlar, plansız üretim ve verimsiz sulama yöntemleri sektörün uzun vadeli tehditleri arasında yer alıyor. Bayraktar, ‘Eğer bugün üreticiye can suyu vermezsek, yarın bu toprakları ekecek çiftçi bulamayabiliriz’ sözleriyle durumun ciddiyetini özetledi.
Genç çiftçi teşviklerinin artırılması, kırsalda yaşam kalitesinin yükseltilmesi ve tarımda dijital dönüşüm bu nedenle hayati önem taşıyor. Bayraktar, planlı üretim modelinin bir an önce hayata geçirilmesi gerektiğini, hangi bölgede hangi ürünün ne kadar ekileceğinin bilimsel verilerle belirlenmesi gerektiğini vurguladı. Suyun verimli kullanımı için basınçlı sulama sistemlerine geçişin hızlandırılması ve küçük ölçekli baraj yatırımlarının desteklenmesi de öneriler arasında.
Tarımda sürdürülebilirlik konusunda daha önce kaleme aldığımız makalede belirttiğimiz gibi, iklim odaklı tarım politikaları sadece üretimi değil, gıda güvenliğini de ilgilendiriyor. TZOB Başkanı’nın bu çerçevedeki çağrısı, kapsamlı bir tarım reformunun zamanının geldiğini gösteriyor.
Sonuç: Acil Eylem Çağrısı
Şemsi Bayraktar’ın üreticiye can suyu çağrısı, tarım sektörünün içinde bulunduğu krizin boyutlarını net bir şekilde ortaya koyuyor. Maliyetlerin kontrolsüz yükselişi, finansmana erişimdeki tıkanıklıklar ve yapısal sorunlar iç içe geçmiş durumda. Bayraktar’ın sunduğu çözüm paketi, bütçe disiplininden ödün vermeden uygulanabilir adımlar içeriyor. Önümüzdeki birkaç ay, alınacak kararların sektörün kaderini belirleyeceği kritik bir dönem olacak. Üreticinin sesi duyulmazsa, raflarda yerli ürün görmek giderek zorlaşabilir.
Not: Bu haberde yer alan değerlendirmeler bilgilendirme amaçlıdır. Yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Can suyu ne anlama geliyor?
Tarımda can suyu, üreticilere acil nakit veya girdi desteği sağlayarak üretimin devamlılığını güvence altına almayı ifade eder. TZOB Başkanı Şemsi Bayraktar, bu terimi artan maliyetlere karşı çiftçiye verilmesi gereken hayati destek paketi için kullanmaktadır.
TZOB Başkanı Şemsi Bayraktar kimdir?
Şemsi Bayraktar, Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanıdır. Uzun yıllardır Türk tarım sektörünün sorunlarını dile getiren ve çözüm önerileri sunan bir tarım lideridir.
Üreticinin en büyük sorunları nelerdir?
Bayraktar’a göre en büyük sorunlar; gübre, mazot, elektrik gibi girdi maliyetlerindeki aşırı artışlar, yüksek faizli krediler, alım fiyatlarının düşüklüğü ve yapısal sorunlardır (sulama, genç çiftçi göçü).
Can suyu destek paketi hangi adımları içeriyor?
Paket; girdi desteğinin artırılması, kredi faizlerinin düşürülmesi, alım garantili taban fiyat uygulaması, mazot ve gübrede ÖTV indirimi, lisanslı depoculuk ve dijital finansman modellerinin güçlendirilmesi gibi beş ana başlıktan oluşmaktadır.
Tarımda can suyu verilmezse ne olur?
Bayraktar, üreticinin tarladan çekileceği, ekim alanlarının daralacağı, gıda fiyatlarının daha da artacağı ve Türkiye’nin tarımda dışa bağımlı hale geleceği konusunda uyarıyor.
Kaynaklar: Türkiye Ziraat Odaları Birliği Basın Açıklaması · Anadolu Ajansı Tarım Haberleri