IMF, Orta Doğu’da devam eden savaşın Avro Bölgesi ekonomisi için enflasyonu artırabilecek, büyümeyi yavaşlatabilecek ve enerji arz güvenliğini tehdit edebilecek ciddi riskler barındırdığı uyarısında bulundu. Fonun son raporunda, çatışmaların petrol ve doğalgaz fiyatlarını yükselterek Avrupa’nın toparlanma sürecini sekteye uğratabileceği, ticaret kanallarını daraltabileceği ve mali istikrarı sarsabileceği vurgulandı.
IMF Raporunun Öne Çıkan Uyarıları
Yazar: Ahmet Yılmaz | Yayın Tarihi: 21 Ekim 2024 | Güncelleme: 22 Ekim 2024
Uluslararası Para Fonu’nun Ekim 2024 Bölgesel Ekonomik Görünüm raporu, Orta Doğu’daki gerilimin Avro Bölgesi için oluşturduğu tehditleri masaya yatırdı. Raporda öne çıkan üç ana kanal şöyle sıralandı:
- Enerji şoku: Bölgedeki arz kesintilerinin küresel petrol ve LNG fiyatlarını sert bir biçimde yükseltme potansiyeli.
- Tedarik zinciri kırılmaları: Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı’ndaki transit risklerinin Avrupa’nın Asya ile ticaretini sekteye uğratması.
- Yatırımcı güveni: Belirsizliğin Euro cinsinden varlıklardan çıkışlara ve finansal koşullarda sıkılaşmaya yol açması.
IMF, bu üç başlığın bir araya gelmesi halinde Avro Bölgesi’nde hem talepte hem de arzda eş zamanlı bir daralma yaşanabileceğini, büyümenin yüzde 0,5’e kadar gerileyebileceğini belirtti. Özellikle Almanya ve İtalya gibi sanayi yoğun ekonomilerin, enerji maliyetlerindeki artışa karşı daha kırılgan olduğu vurgulandı.
Enerji Kanalı: Petrol ve Gaz Fiyatlarındaki Yükselişin Enflasyonist Etkisi
Orta Doğu’daki çatışmaların en doğrudan yansıması enerji piyasalarında görülüyor. Avro Bölgesi, ham petrol ve doğalgaz ihtiyacının büyük bir kısmını ithal ediyor ve bu ithalatın önemli bölümü Orta Doğu’dan ya da bölgeden geçen rotalardan sağlanıyor. Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek bir tıkanıklığın günlük 20 milyon varili aşan petrol trafiğini durdurabileceğini ve Brent petrolün varil fiyatını 150 doların üzerine taşıyabileceğini tahmin ediyor. IMF, bu tür bir şokun Avro Bölgesi enflasyonunu mevcut yüzde 2,4 seviyesinden en az 2 puan yukarı çekebileceğini hesapladı.
Doğalgaz tarafında ise durum daha da hassas. Katar’dan Avrupa’ya gönderilen sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) kargolarının büyük kısmı Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı üzerinden geliyor. Son dönemde Husilerin saldırıları nedeniyle birçok tanker rotayı Ümit Burnu’na çevirdi. Bu durum nakliye süresini yaklaşık 10 gün uzatarak spot LNG fiyatlarını son altı ayda yüzde 40 artırdı. Avrupa’nın depoları şu an yüzde 90 seviyesinde dolu olsa da, uzun süren bir krizin kış aylarında fiyatları tekrar 2022’deki zirvelere yaklaştırabileceği uyarısı yapılıyor.
Ticaret ve Küresel Tedarik Zincirinde Kırılganlıklar
Enerjinin ötesinde, Orta Doğu coğrafyasındaki istikrarsızlık deniz taşımacılığı güzergahlarını da doğrudan etkiliyor. Süveyş Kanalı, Asya ile Avrupa arasındaki konteyner trafiğinin yaklaşık yüzde 12’sini taşıyor. IMF raporu, kanaldaki geçişlerin yavaşlaması veya durması halinde elektronik, otomotiv, tekstil gibi sektörlerde üretimin durabileceğine dikkat çekti. Zaten 2021’deki tedarik zinciri krizlerinden tam olarak kurtulamamış Avrupalı üreticiler, bu sefer stok birikimini eritmekte zorlanabilir.
Raporda yer alan bir diğer önemli bulgu ise sigorta ve navlun maliyetlerindeki artış oldu. Kızıldeniz rotasını tercih eden gemiler için savaş riski primi yüzde 1,5 seviyesini aştı, konteyner navlun endeksleri ise Kasım 2023’ten bu yana üç katına çıktı. Bu maliyetler doğrudan ithal girdi fiyatlarına ve nihai ürünlere yansıyor. Avrupa imalat PMI verilerinde son üç aydır ısrarla süren daralmanın altında kısmen bu taşıma sorunlarının yattığı değerlendiriliyor.
Avro Bölgesi'nde Büyüme ve Para Politikası Üzerindeki Baskılar
IMF’nin senaryolarına göre Orta Doğu’daki çatışmaların uzaması, Avro Bölgesi büyümesini bu yılın son çeyreğinde negatife çevirebilir. 2024 yılı için yüzde 0,8 olarak tahmin edilen büyümenin, enerji ve tedarik maliyetlerindeki kalıcı artışla yüzde 0,3’e düşme riski bulunuyor. Bu durumda işsizlikte sınırlı da olsa bir tırmanış, bütçe açıklarında ise harcama baskısı nedeniyle genişleme gözlenebilir.
Avrupa Merkez Bankası (ECB) açısından tablo karmaşık. ECB, Haziran 2024’te başlattığı faiz indirim döngüsünü sürdürmek isterken, jeopolitik kaynaklı bir enerji şoku enflasyonu yeniden alevlendirebilir. Banka yönetimi, faizleri erken gevşetmenin fiyatlama davranışlarını bozacağından endişe ediyor. IMF, ECB’ye veri bağımlı bir duruşu koruma çağrısı yaptı ve gerekirse indirimlere ara verilmesini önerdi. Bu politik ikilem, Euro’nun dolar karşısındaki değerini de baskılayarak ithal enflasyonu daha da besleyebilir.
Jeopolitik Riskler ve Uzun Vadeli Yansımalar
IMF’in değerlendirmesinde altı çizilen bir diğer nokta, güvenlik endişelerinin Avrupa’daki savunma harcamalarını artırması. Birçok Avro Bölgesi üyesi, NATO hedefleri doğrultusunda gayri safi yurtiçi hasılalarının en az yüzde 2’sini savunmaya ayırmak zorunda kalıyor. Bu kaynak, eğitim, sağlık ve altyapı gibi büyüme dostu alanlardan çekiliyor. Uzun vadede verimlilik artışını yavaşlatan bu yönelim, bölgenin rekabet gücünü aşındırabilir.
Ayrıca rapor, Orta Doğu’dan Avrupa’ya yönelik yeni bir göç dalgasının, sosyal harcamaları ve siyasi gerilimleri tırmandırabileceğini de not ediyor. Benzer bir hareketlilik 2015 yılında yaşanmış, işgücü piyasalarında hem olumlu hem de olumsuz sonuçlar doğurmuştu. IMF, bu kez gelen nüfusun hızla entegre edilememesi durumunda, aşırı sağ partilerin güçlenmesi ve Avro Bölgesi içinde siyasi parçalanma risklerinin artabileceği uyarısında bulunuyor.
Sonuç: Avrupa İçin Belirsiz Güzergah
Sonuçta IMF, Orta Doğu’daki savaşın Avro Bölgesi ekonomisini eş zamanlı arz ve talep şoklarıyla karşı karşıya bırakabileceğini net biçimde ortaya koyuyor. Enerji fiyatlarındaki sıçrama, tedarik zincirindeki kırılmalar ve yatırımcı güvensizliği, büyümeyi aşağı çekerken enflasyonu yukarı itiyor. Bu sarmal, ECB’nin manevra alanını daraltıyor ve mali otoriteleri yeni destek paketleri açıklamaya zorlayabilir. Ancak rapor aynı zamanda Avro Bölgesi’nin önceki krizlerden aldığı derslerle daha dayanıklı bir yapıya kavuştuğunun altını çiziyor. Yine de belirsizliğin bu denli yoğun olduğu bir ortamda, hem şirketlerin hem de politika yapıcıların senaryo planlamasına daha fazla ağırlık vermesi gerekiyor.
Uyarı: Bu içerikte yer alan bilgiler, yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve Sermaye Piyasası Kurulu’nun Seri:V, No:109 sayılı tebliği kapsamında yatırım danışmanlığı ya da yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Hiçbir varlık için alım, satım veya tutma emri olarak değerlendirilmemelidir. Finansal kararlarınızı kendi araştırmanıza ve uzman danışmanınıza dayanarak alınız.
Sıkça Sorulan Sorular
IMF, Orta Doğu'daki savaşın Avro Bölgesi'ne en büyük riskinin hangi kanaldan geleceğini söylüyor?
Raporda en kritik kanal enerji fiyatları. Petrol ve doğalgazda yaşanacak sert bir sıçramanın hem enflasyonu yükselteceği hem de sanayi üretimini daraltacağı hesaplanıyor. Bunu tedarik zinciri aksamaları ve finansal piyasalardaki güven kaybı takip ediyor.
Orta Doğu'daki gerilim tüm Avrupa'yı aynı mı etkiler?
Hayır. Almanya ve İtalya gibi yüksek enerji yoğunluklu sanayileri olan ülkeler çok daha kırılgan. Hizmet ağırlıklı ekonomilerde etki sınırlı kalabilir, ancak enflasyon kanalıyla tüm bölgeye yayılan bir maliyet dalgası bekleniyor.
Avrupa Merkez Bankası bu durumda ne yapar?
ECB faiz patikasında veri bağımlı kalmak zorunda. Faiz indirimleri sürebilir, ancak enerji şoku enflasyonu yukarı iter ve enflasyon beklentilerini bozarsa, ECB indirimlere ara verebilir ya da sıkılaşma sinyali vermek zorunda kalabilir. Bu da büyümeyi daha da baskılar.
IMF raporu Türkiye'yi nasıl ilgilendiriyor?
Rapor doğrudan Avro Bölgesi odaklı olsa da Türkiye, Avrupa’nın en büyük ticaret ortağı olduğu için talep kanalıyla etkilenir. Avro Bölgesi’nde bir daralma Türkiye’nin ihracatını yavaşlatır, ayrıca yüksek enerji fiyatlarından cari açık yoluyla negatif etkilenir.
IMF'nin önerdiği politika adımları neler?
IMF, öncelikle jeopolitik istikrarın sağlanması gerektiğini vurguluyor. Yanı sıra Avro Bölgesi ülkelerine enerji verimliliğini artırmayı, tedarik zincirlerini çeşitlendirmeyi ve mali tamponları güçlendirmeyi öneriyor. ECB’nin temkinli duruşunu koruması ve bütçe harcamalarının hedefli olması çağrısında bulunuyor.
Kaynaklar: IMF Regional Economic Outlook: Middle East and Central Asia (Ekim 2024) · Reuters: IMF warns euro zone of Middle East war risks