Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) tarafından her yıl açıklanan ve Türk dış ticaretinin nabzını tutan en büyük 1000 ihracatçı firması listesi, 2025 yılı için resmiyet kazandı. İlk sırayı bu yıl da otomotiv devi Ford Otosan alırken, listede savunma sanayii ve teknoloji şirketlerinin yükselişi dikkat çekti. İlk 1000 ihracatçının toplam dış satımı 2024 yılında bir önceki yıla göre nominal olarak artış gösterirken, küresel talepteki daralma ve jeopolitik riskler nedeniyle reel büyüme sınırlı kaldı. Listeye giren firmaların sektörel dağılımı, Türkiye ekonomisindeki dönüşümün de bir aynası niteliğinde.
Listenin Zirvesi Değişmedi: Ford Otosan Zirvede
Türkiye’nin en büyük 1000 ihracatçısı listesinde zirve bu yıl da değişmedi. Ford Otomotiv Sanayi A.Ş., 2024 yılında gerçekleştirdiği yaklaşık 9,2 milyar dolarlık ihracatla bir kez daha birinci sıraya yerleşti. Şirketin Kocaeli ve Eskişehir fabrikalarından çıkan ticari araçlar ve motorlar, Avrupa’nın dört bir yanına ulaşmaya devam ediyor.
İkinci sırada ise geleneksel olarak Toyota Otomotiv Sanayi Türkiye yer alıyor. Sakarya’daki üretim üssünden yapılan Corolla ve C-HR ihracatı, markayı uzun yıllardır listede üst sıralarda tutuyor. Üçüncü sırada bulunan Oyak Renault ise Bursa’daki tesislerinden yaptığı yeni model atağıyla podyumu tamamladı. İlk üç sıranın tamamen otomotiv ana sanayii firmalarından oluşması, sektörün Türkiye ihracatındaki lokomotif rolünü perçinliyor.
Listede dördüncü sıraya yükselen Star Rafineri A.Ş. ise petrol ürünleri ihracatındaki artışla dikkat çekti. Enerji sektöründeki bu yükseliş, Türkiye’nin rafineri kapasitesindeki artışın dış ticaret verilerine yansıması olarak okunuyor. İlk 10’da yer alan diğer şirketler arasında Tüpraş, Kibar Dış Ticaret, Arçelik ve Vestel gibi tanıdık isimler bulunuyor.
Sektörel Kırılım: Otomotiv Lider, Savunma Sanayii Yükseliyor
TİM verileri yalnızca şirket bazında değil, sektörel dönüşüm açısından da çarpıcı sinyaller veriyor. İlk 1000 ihracatçı listesine sektör bazında bakıldığında otomotiv endüstrisi açık ara liderliğini koruyor. İlk 100’deki 28 firma ile otomotiv, ihracatın yaklaşık yüzde 22’sini tek başına sırtlıyor. Yan sanayii ile birlikte bu pay yüzde 30’un üzerine çıkıyor.
Listenin en dikkat çekici yükselişi ise savunma ve havacılık sanayii alanında yaşandı. Baykar, TUSAŞ, ASELSAN ve Roketsan gibi firmaların sıralamadaki basamakları hızla tırmandı. Özellikle İnsansız Hava Aracı (İHA) ve Silahlı İnsansız Hava Aracı (SİHA) ihracatındaki patlama, Baykar’ı ilk 50 içine taşıdı. Sektörün toplam ihracatı 2024 yılında 7 milyar doları aşarak rekor kırdı ve bu performans listeye doğrudan yansıdı.
Öte yandan kimyevi maddeler ve mamulleri sektörü, Avrupa’daki talep daralmasından olumsuz etkilenerek listedeki ağırlığını bir miktar kaybetti. Hazır giyim ve konfeksiyon ise maliyet avantajını kaybetmenin sancılarını yaşıyor; sektörün temsilci sayısı ilk 500’de azalış gösterdi. Buna karşılık çelik ve demir-çelik sektörü, yeşil dönüşüm yatırımları ve AB’nin sınırda karbon düzenlemesi beklentisiyle yeniden toparlanma sinyali verdi.
İllere Göre İhracat Haritası: İstanbul Tek Başına Dev
Türkiye’nin en büyük 1000 ihracatçısının adreslerine bakıldığında, İstanbul ezici bir üstünlüğe sahip. İlk 1000 firmanın 418’i İstanbul merkezli. Bu şirketler, toplam ihracatın yaklaşık yüzde 45’ini gerçekleştiriyor. İstanbul’u sırasıyla Kocaeli (87 firma), İzmir (74 firma), Bursa (68 firma) ve Ankara (51 firma) takip ediyor.
Ankara’nın listedeki yükselişi dikkat çekici. Başkent, savunma sanayii ve yazılım firmalarının katkısıyla son 5 yılda ilk 1000’deki firma sayısını ikiye katladı. Gaziantep ve Denizli gibi Anadolu şehirleri ise tekstil ve makine imalatındaki güçlü KOBİ yapılarıyla listede kendilerine yer bulmaya devam ediyor. Ege Bölgesi’nden Manisa, beyaz eşya ve elektrikli cihaz üretimindeki kümelenme sayesinde ilk 1000’e 16 firma sokmayı başardı.
Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nden en fazla temsilci çıkaran il ise Gaziantep oldu. Onu Mardin ve Şanlıurfa izledi. Bu bölgedeki ihracatçılar ağırlıklı olarak hububat, bakliyat, yağlı tohumlar ve tekstil ürünlerine odaklanmış durumda. İller arasındaki makasın daralması için lojistik altyapı yatırımlarının ve teşvik sisteminin bölgesel kalkınma odaklı revize edilmesi gerektiği uzmanlarca vurgulanıyor.
Listeye Yeni Giren Yıldızlar ve Düşüş Yaşayanlar
Her yıl olduğu gibi 2025 listesinde de bir önceki yıla göre önemli değişimler yaşandı. İlk 1000’e bu yıl 67 yeni firma giriş yaptı. Bu firmaların büyük bölümü teknoloji, yazılım, savunma ve enerji sektörlerinden geldi. Özellikle yapay zeka tabanlı savunma sistemleri üreten KOBİ ölçeğindeki firmaların listeye sızması, ekosistemin derinleştiğinin bir göstergesi olarak yorumlanıyor.
En hızlı yükselen firmalar arasında elektrikli araç batarya sistemleri üreten bir Kocaeli firması ve güneş enerjisi paneli ihracatı yapan bir Ankara şirketi öne çıktı. Bu iki firma, bir önceki yıla göre sıralamada 200’den fazla basamak atlayarak dikkatleri üzerine çekti. Buna karşılık, geleneksel ihracat kalemlerinden hazır giyim ve deri ürünlerinde faaliyet gösteren bazı orta ölçekli firmalar, artan işçilik maliyetleri ve kur baskısı nedeniyle listede geriledi hatta ilk 1000’in dışına düştü.
Listedeki dalgalanmanın bir diğer nedeni ise küresel tedarik zincirlerindeki yeniden yapılanma. Türkiye’nin yakın coğrafyada üretim üssü olarak konumlanması (nearshoring), özellikle Avrupa’ya yakınlık avantajını kullanan makine ve otomotiv yan sanayii firmalarına yaradı. Bu trend sayesinde listede daha önce hiç yer almamış bazı aile şirketleri ilk kez boy gösterdi.
Uzman Yorumu: 2025 ve Sonrası İçin İhracat Stratejileri
Dış ticaret uzmanları, açıklanan ilk 1000 ihracatçı listesini yalnızca bir sıralama olarak değil, aynı zamanda bir ekonomi barometresi olarak değerlendiriyor. Boğaziçi Üniversitesi öğretim üyesi ve uluslararası ticaret danışmanı Prof. Dr. Emre Alkin, “Liste bize net bir şekilde gösteriyor ki, Türkiye’nin rekabet gücü artık emek yoğun sektörlerden teknoloji yoğun sektörlere kayıyor. Ancak bu dönüşümün hızlanması için Ar-Ge harcamalarının GSYİH içindeki payının yüzde 2’nin üzerine istikrarlı şekilde çıkarılması şart” diyor.
Sektör temsilcileri ise 2025 yılında en büyük risk olarak kur politikasındaki belirsizlikleri ve AB pazarındaki durgunluğu işaret ediyor. Türk lirasındaki reel değerlenmenin ihracatçı karlılığını baskıladığına dikkat çeken ihracatçı birlikleri, Eximbank kredilerinin ve Merkez Bankası reeskont kredilerinin artırılması talebini yineliyor. Diğer yandan, Orta Doğu ve Afrika pazarlarına yönelik açılımın listeye olumlu yansıdığı, bu pazarlara ihracat yapan firmaların sıralamada daha istikrarlı bir seyir izlediği gözlemleniyor.
2025 yılı için TİM’in ortaya koyduğu hedef, bu listedeki firmaların da katkısıyla 280 milyar dolarlık toplam ihracat rakamına ulaşmak. Bu hedefin tutturulması, büyük ölçüde ilk 1000 ihracatçının performansına bağlı olacak. Zira bu firmalar, Türkiye’nin toplam ihracatının yaklaşık yüzde 60’ını tek başlarına gerçekleştiriyor.
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye’nin en büyük ihracatçısı hangi şirket oldu?
2025 yılında açıklanan TİM 1000 listesinde birinci sırada Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. yer aldı. Şirket 2024 yılında yaklaşık 9,2 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirdi.
İlk 1000 ihracatçı listesinde hangi sektörler öne çıkıyor?
Listede açık ara lider otomotiv sektörü. İlk 100’deki 28 firma otomotiv ana ve yan sanayii alanında faaliyet gösteriyor. Savunma ve havacılık sanayii ise en hızlı yükselen sektör konumunda.
İhracatçı listesine yeni giren firma sayısı ne kadar?
2025 listesinde bir önceki yıla göre ilk 1000’e 67 yeni firma girdi. Bu firmaların çoğu teknoloji, yazılım, savunma ve enerji sektörlerinden.
En çok ihracatçı hangi ilde bulunuyor?
İlk 1000 ihracatçı listesinde en fazla firma İstanbul’da bulunuyor (418 firma). İstanbul’u Kocaeli, İzmir, Bursa ve Ankara takip ediyor.
Türkiye’nin 2025 ihracat hedefi nedir?
Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) 2025 yılı için toplam 280 milyar dolarlık ihracat hedefi koydu. Bu hedefin yaklaşık yüzde 60’ı ilk 1000 ihracatçı firma tarafından gerçekleştiriliyor.
Kaynaklar: Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) İlk 1000 İhracatçı Araştırması · Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Dış Ticaret İstatistikleri